Con người không cần hạnh phúc để sống. Con người cần ý nghĩa.

[admin]

Năm 1942, Viktor Frankl bị bắt và đưa vào Auschwitz.
Mọi thứ bị tước đoạt: đồ đạc, tên gọi, gia đình, cả bản thảo đời mình.

Trong trại, cái chết đến lặng lẽ – bằng đói, lạnh và tuyệt vọng.
Frankl quan sát và nhận ra:
không phải hoàn cảnh quyết định ai sống sót, mà là ý nghĩa người ta còn giữ.

Có người chết nhanh vì không còn gì để chờ.
Có người kiệt quệ vẫn sống, vì một lời hứa, một người thân, hay một việc chưa xong.

Ông hiểu: con người có thể mất mọi tự do bên ngoài,
nhưng vẫn còn tự do cuối cùng – quyền chọn thái độ trước số phận.

Ông chia bánh mì, giữ lòng nhân, yêu thương ngay cả khi không được đáp lại.
Không để mình sống sót như một thân xác, mà như một con người.

Frankl sống sót, trở về Vienna, viết lại Con người đi tìm lẽ sống.
Thông điệp của ông giản dị mà khắc nghiệt:

Con người không cần hạnh phúc để sống.
Con người cần ý nghĩa.

Ý nghĩa không đến khi đời dễ dàng,
mà là điều ta chọn giữ khi đời tước đoạt tất cả.

Và ông gọi cách sống đó là trách nhiệm,
là tình yêu, ngay cả khi không còn gì.

 

[admin]

Ông bị bắt vào một buổi sáng không báo trước. Áo khoác bị lột. Giày bị tước. Đồng hồ biến mất. Tên riêng bị thay bằng một con số. Đó là năm 1942. Châu Âu đang cháy. Và một bác sĩ tâm thần người Áo bước qua cổng trại Auschwitz, mang theo một bản thảo chưa kịp hoàn thành, công trình khoa học về ý nghĩa (logotherapy) của đời sống con người. Bản thảo ấy bị xé nát trong ngày đầu tiên. Vợ ông bị tách sang hàng khác. Cha mẹ biến mất sau một lần “chuyển trại”. Ông không bao giờ gặp lại họ. Trong trại, cái chết không gào thét. Nó làm việc lặng lẽ. Bằng đói. Bằng lạnh. Bằng nhục nhã. Bằng chờ đợi. Mỗi sáng, người ta bước ra khỏi doanh trại mà không biết tối có quay về không. Mỗi tối, người ta nằm cạnh những thân thể không còn hơi ấm. Không có tang lễ. Không có lời vĩnh biệt. Chỉ có chỗ trống. Frankl quan sát. Ông không quan sát để sống sót. Ông quan sát vì đó là điều duy nhất chưa bị lấy mất. Ông thấy có người chết rất nhanh. Không phải vì họ yếu. Mà vì họ tin rằng ngày mai không còn gì để chờ đợi. Ông cũng thấy có người gầy đến mức không đứng nổi, nhưng vẫn cố sống thêm một ngày. Vì một lời hứa chưa kịp nói. Vì một đứa con có thể còn đâu đó. Vì một công việc chưa hoàn tất trong trí tưởng tượng. Frankl bắt đầu hiểu ra một điều khắc nghiệt: không phải hoàn cảnh quyết định ai sống sót mà là ý nghĩa sống người ta còn giữ được. Có những đêm, sau giờ lao động kiệt quệ, ông đứng nhìn bầu trời xám đục phía trên hàng rào thép gai. Ông nghĩ đến vợ mình. Không phải gương mặt. Không phải giọng nói. Chỉ là sự hiện diện. Ông nhận ra con người có thể yêu một người không còn ở đó. Và tình yêu ấy vẫn đủ mạnh để giữ mình sống tiếp. Trong trại, ông chia phần bánh mì của mình cho người khác. Không phải vì ông dư dả. Mà vì nếu trở thành kẻ ích kỷ, ông chỉ sống sót như một thân xác chứ không phải như một con người. Có lúc ông bị sốt cao. Có lúc ông đứng giữa hàng người chờ chọn lọc, không biết bên kia là lao động hay lò hơi ngạt. Ông tự nhủ: “Nếu tôi sống sót, tôi sẽ kể lại. Nếu tôi chết, ít nhất tôi đã sống đúng như một con người.” Ông đã sống sót. Sau chiến tranh, Frankl trở về Vienna. Căn hộ trống rỗng. Gia đình không còn ai. Thế giới cũ không còn chỗ cho những ký ức ấy. Ông viết lại bản thảo đã mất bằng ký ức trải nghiệm của mình. Cuốn "Con người đi tìm lẽ sống" (Man’s Search for Meaning) mang một thông điệp đơn giản đến tàn nhẫn: "Con người không cần hạnh phúc để sống. Con người cần ý nghĩa." "Ý nghĩa" không phải là điều xảy ra khi đời dễ dàng. Ý nghĩa là điều bạn chọn giữ khi đời cố tước đoạt tất cả. Frankl nói: người ta có thể bị cướp đi tự do bên ngoài, nhưng vẫn còn "tự do cuối cùng" - quyền chọn thái độ của mình trước số phận. Ông không gọi đó là niềm tin. Ông gọi đó là "trách nhiệm". Yêu, trong câu chuyện này, không phải là ôm ấp. Không phải là được đáp lại. Không phải là hy vọng hão huyền. Yêu là: không trở nên tàn nhẫn, ngay cả khi thế giới khuyến khích điều đó. Không phản bội nhân tính của mình, ngay cả khi không còn ai chứng kiến. Frankl sống đến 92 tuổi (1905–1997). Ông giảng dạy. Ông viết sách. Ông lắng nghe những con người tưởng như không còn lý do để sống. Khi được hỏi điều gì đã giúp ông đi qua địa ngục, ông không nói đến ý chí thép. Ông nói: "Khi mọi thứ đều bị tước đoạt, tôi giữ lại cách mình đối xử với cuộc đời." Và ông gọi đó là tình yêu, cách mình yêu thương ngay khi không còn gì cả.